| VILNIUS-GEBIED: VANAF 1990 VILNIUS WEER HOOFDSTAD VAN HET
ONAFHANKELIJKE LITOUWEN |
| 1990, 11 maart |
Uitroeping onafhankelijkheid |
| 1991, 6 september |
Opnieuw onafhankelijk |
Nadat op 11 maart 1990 de onafhankelijkheid was uitgeroepen, was dit nog niet direct gerealiseerd. Er
volgde nog een flinke overgangsperiode, die ook postaal een overgangsperiode was.
STEMPELS
Vanaf 29 maart werd in Vilnius het tweeregelige stempel "Lietuvos Respublikos PASTAS" gebruikt op de postkantoren.
Dit stempel met de betekenis "Post van de Litouwse Republiek", was meer een propaganda-stempel, en geen echte afstempeling.
Toen dit handstempel brak, op 5 april 1990, is dit vervangen door een drieregelig stempel, zoals we op het poststuk hieronder zien.
Langzaam en in etappes werden de gewone stempels aangepast. Ook dat is op het poststuk hieronder te zien. Dit heeft een 'gekapt'
stempel, 24 mei 1990,
van het hoofdpostkantoor in Vilnius. Er is drastisch te werk gegaan: het staatsymbool, de vijfpuntige ster en CCCP bovenin het stempel zijn weggehaald.
Verder is ook alles in cyrillische letters verwijderd: plaatsnaam met postkantoorcode, LIT(ouwen) en de staatsvorm (CCP). Behalve Vilnius-C en de datum bleef
er weinig over van dit handstempel.
De machinestempels werden in een later stadium aangepast. Hieronder zien we hoe het gewone Sovjet-machinestempel is aangepast.
De ster, de letters CCCP links en de staatsvorm CCP zijn verdwenen, maar de tweetalige aanduiding van Vilnius is gebleven. In plaats
van de golvende lijnen is als nevenstempel
de tekst "LIETUVOS RESPUBLIKOS PASTAS", die we ook al als handstempel tegenkwamen, gemonteerd.
Deze brief van 10 december 1990 was naar het buitenland. Omdat de postverbinding met het buitenland gemakkelijk door
de Posterijen van de Sovjet-Unie verbroken kon worden, was men misschien wat voorzichtiger met aanpassingen.
Hieronder zien we nog een brief, 20 september 1991, naar het buitenland. Het poststuk en de bijfrankering is Sovjet-Russisch, maar we zien wel het nieuwe handstempel
van Vilnius.
POSTSTUKKEN EN POSTZEGELS
Traditioneel werden in de Sovjet-Unie veel poststukken met ingedrukt zegel gebruikt. Het is dus niet
vreemd dat de Litouwse Posterijen eerst met de uitgave van een poststuk begonnen. Op 17 mei 1990 verschijnt het eerste echt
Litouwse postwaardestuk, een envelop met ingedrukt zegel. De frankeerwaarde was 5 kopeken, het binnenlands tarief dus.
Ze werden in eerste instantie ook alleen voor het binnenland gebruikt. De onafhankelijkheid was wel op 11 maart uitgeroepen,
maar het was nog een overgangsperiode.
Enveloppen met ingedrukt zegel uit de Sovjet-periode worden ook nog gebruikt, zeker naar het buitenland, zoals in de
brief hiervoor (van 20 september 1991).
Het eerste Litouwse poststuk, 17 mei 1990, heeft nog een hoge oplage (1.081.000) en het ontwerp is
van de ontwerpster Violeta Skabeikiene:
De afbeelding van een boom staat op de envelop met de tekst "Akurta Nepriklausoma Lietuvos Respublika 1990 III . 11" ,
d.w.z. "Herstel van de onafhankelijke Litouwse Republiek 1990 III . 11" (11 maart 1990).
Het ingedrukt zegel is met de afbeelding van de vredesengel. De envelop is gedrukt door de drukkerij Spindulys te Kaunas,
die ook de laatste postzegels van Litouwen heeft gedrukt in 1940.
De eerste postzegels verschijnen op 7 oktober 1990. De afbeelding is opnieuw de vredesengel. De waarden zijn 5, 10, 20, en 50 kopeken.
Verder is wel te zien dat men niet echt de ervaring en technische kennis had voor het drukken van postzegels.
De zegels zijn ongetand en zonder gom:
Het stempel is niet het 1e-dagstempel van Vilnius, maar "Laisko savaité" = "week van het brievenschrijven", ook van 7 oktober 1990.
MENGFRANKERINGEN
In het binnenland gebruikte men veelal de eigen poststukken en postzegels. Vooral naar het buitenland gebruikte men,
wel met de aangepaste stempels, vaak de Russische enveloppen met ingedrukt zegel en postzegels.
Langzaam aan komen steeds meer mengfrankeringen, ook in de periode dat Litouwen nog niet echt erkend was:
Deze brief was van mei 1991, en omdat ik niet thuis was, heeft de Nederlandse Post een strookje
met dit bericht onder de postzegels geplakt.
Vanaf 15 september 1991 worden in Litouwen de uitgaven
van de Sovjet-Russische post niet meer verkocht. Ze zijn nog wel geldig tot 31 december 1991:
Laatste dag gemengde frankering.
De overgebleven Sovjet-poststukken worden vanaf midden oktober 1991 met een waardestempel overdrukt.
Het stempel heeft een waarde-aanduiding, de tekst "Lietuvos" en "Pastas" en
rechts vijf horizontale strepen over het sovjet indrukzegel heen:
Sovjet-postwaardestuk met gezicht op Vilnius overdrukt.
FRANKEERMACHINE-STEMPELS
Frankeerstempel van de nationale (?) bibliotheek in Vilnius
Tijdschriften:
HBG = Het Baltische Gebied [in het Nederlands]
Lituania [in het Duits]
| Litauische Provisorien / Vytautas Pletkus |
In: Lituania 1998 ; nr. 9. - p. 522-524 |
| De poststempels van Vilnius 1989-1991 : als spiegel van een nationale en maatschappij-politieke gezindheid / Gerhard Hahne |
In: HBG 1992 ; 20. - p. 35-41 |
VILNIUSGEBIED---VILNIUS AREA
LITOUWEN ALGEMEEN
 Vilnius en Litouwen in jaartallen |
